Pick Language

Shpëtim Selmani

(XK) Shpëtim Selmani (c) Blerta Hoçia

Shpëtim Selmani was born on 16 May 1986. He received a master’s degree from the Academy of Arts at the University of Prishtina. He acts in theatre performances in the country and internationally, and has received awards for his acting. He is a regular contributor to the alternative blog S’bunker. He was part of the ‘Crocodile’ literary residence in Belgrade in 2014, and 3 years later took part in the ‘Poeteka, Tirana in Between’ literary residence in Tirana. He participated in the Leipzig book fair in 2017. Shpëtim Selmani writes prose and poetry. He published the book Shënimet e një Grindaveci (Hot-tempered Notes) in 2015 and a poetry collection Selected Poems 2010-2017 – Poetry in Time of Blood and Despair (Multimedia, Prishtina) in 2017. His most recent novel Libërthi i dashurisë (Booklet of Love) was published in 2019 by Armagedoni in Prishtina and will be published in Bulgarian in 2021. Its publication was supported by the Kosovo Ministry of Culture, Sports and Youth

 

  • EUPL Year: 
    2020
  • EUPL Country: 

Winning Book

Libërthi i dashurisë

The narrative begins with the narrator reflecting on his everyday routine and continues with him thinking about a variety of topics, from the mundane to the worldly and the spiritual, touching on fragments from the past and present, and on issues of local and global consequence. Later on, the narrator blends his interior monologues with a focus on his beloved partner and her pregnancy, as he demonstrates his own transformation while preparing to become a parent. He reflects on his own relationship with his father, and on his relationship with literature and with nationalism, consumerism and other-isms. The feeling of giving birth to a new creature makes the narrator consider his preoccupations from a new and different angle. The narrative closes with the act of naming his newborn son, alluding to the power of reference of language.

(XK) Libërthi i dashurisë

Publishing House

Translation Deals

  • Bulgaria: Perseus

Excerpt

Libërthi i dashurisë - Shpëtim Selmani

PJESA E PARË

Zota ju qofsha falë, për librin që ma dhatë!

Tomaž Šalamun

1. Strip Depo

Me vite përpiqem të zgjohem herët, të ulem si mbret në njërën prej karrigeve të Strip Depo-së. Të shumtën e herëve ia dal të zgjohem herët. I jetoj mëngjeset sikur të ishin të njëjta. Mbase që të gjitha dhe janë të njëjta. Po kush ia qin nënën! Kur ulem marr një xhemper ose një pallto, mbuloj gjunjët e mi të dashur. Gjunjët e mi të dhier apokaliptikë. Rregulli numër një: Gjithmonë përpiqu të dhurosh ngrohtësi për veten, pastaj të tjerët do të strehohen te ti. Bota është një frigorifer i prishur. Kjo është fara e parë e dijes. Lufta qëndron e patrazuar në hyrjen e secilit libër që na kanë falur zotat.

2. Lola

Gjatë kohës sa punoja në Qendrën për Dekontaminim Kulturor në Beograd kam njohur një grua fantastike. Quhej Lola. Gjithnjë më thoshte se jam foshnja e saj. Ta themi hapur, ka lindur shumë herët para meje. Kam lindur shumë vonë pas saj. Që ta dini, e gjithë mjeshtëria jonë është që të lindim në kohë të duhur. Ama për këtë gjë duhet pasur koqet deri te gjunjët. Vuaj që nuk kam lindur në një kohë tjetër. Qaj në heshtje, ia fus vetes grusht para pasqyrës. Dua ta shkatërroj veten shkaku i paaftësisë për të lindur në kohën e duhur. E gjithë historia njerëzore është dëshmi e nënshtrimit, dëshmi e kësaj filozofie idiote. Lola mban balluke të hatashme. Gjatë kohës sa isha atje ajo kujdesej nëse isha ushqyer mirë, nëse kisha birra në duar, nëse kisha kokëdhembje, nëse më pëlqente të vallëzoja, nëse kisha uri për suxhukun e hedhur në mes fasules. Lola më ka puthur dy herë, por sikur ta puthte foshnjën e vet. Beogradi pa të nuk ka kuptim. Duket i vdekur pa Lolën. Duket mjeran, një lypës i përdalë që pshurr nën urën e ashpër të shekujve. E gjithë ç’desha të them është se më ka marrë malli për të. Do të doja ta dëgjoja edhe një herë rrëfimin mbi dashnorin mesdhetar që mërdhihej para Hotel Slavija. T’ia dëshmoj atë që gjithmonë e thotë. Jam një foshnje e madhe, që në një formë i përket asaj. Fund e krye, vetëm asaj.

3. Izabela

Tiranë. Jam në shtëpinë e Izabelës. Pasi bëjmë dashuri me loçkën hyjnore, nuk bëj zë. Futem lakuriq në dhomën e madhe të vetmitarëve depresivë. E pyes veten për esencën e kotësisë. Ajo më kafshon në gjoks. Më thotë diçka të shenjtë:

- Jam e lumtur.

Hamendësohem në lidhje me të. Çfarë dreqin mund të jetë lumturia që nxjerr shpirtra në lëndinën e madhe të jetës. Mbase një shërbëtore e përbetuar e djallit. Një iluzion metafizik që ngadhënjen shpresën. Natyrisht kënaqem që e thotë këtë. Dua ta shoh gjithmonë të lumtur. Atë tërësi të saj përballë meje, gjithmonë. Por pëllumbesha ime nuk e ka në mend të ndalet me kaq. Përsëri thotë diçka që është e lakmueshme për botën:

- Jam në paqe.

Kësaj here nuk rri dot para tundimit të pyetjes. Doja të isha pronari i paqes. Zot i paqes. Në mënyrë që ta shtrij në tërë fushën e inatit, urrejtjes, kudo në botë. Dhe kudo jashtë saj. I lë shenjat e pashlyeshme të buzëve të mia në ballin e saj:

- Me veten tënde apo me mua…?

Më pas rri në ballkon. Lexoj. Ajo në anën tjetër kryen punët e veta të përditshme. Zogjtë cicërojnë, e dinë se përse e bëjnë këtë. Njëherë e mirë u japin fund dilemave letrare. Koha është e bukur. Një kohë për të gjithë. Britmat e kalamajve jehojnë si kambana qiellore. Një zë nga altoparlanti lajmëron se e gjithë bota do të qeveriset nga Bruce Springsteen. Vasha ime më sjellë dredhëza, banane të prera. Të prera me saktësi. Në pasdite e lëpij diellin që bie mbi fytyrën e saj si një qen i lazdruar. E ha zemrën e lumturisë. E pështyj. E shoh se si përplaset poshtë në rrugë.

4. Miller

Jam i vetmi që kam një libër në dorë. Dukem qesharak. Një mbeturinë e hatashme klasike. Nuk më han palla për asgjë. Jam kryengritës bosh. Luftoj ndaj diçkaje bosh. Nuk besoj në heronj, as në fat e as në dritaren e hapur. Njerëzit në çdo çast mund ta tradhtojnë veten ngaqë e kanë të pamundur të ikin nga tragjizmi epik që i mbështjellë. Djajtë kanë strofullin e vet legjendar në zemrat joshëse që marshojnë drejt gjakut. Jam si një hije duke besuar me çdo kusht, se kjo është epoka jonë më e lavdishme. Kujt i duhet e vërteta. Ajo bishë e frikshme që përtyp mishin e njeriut. Lexoj e kulloj në ujin e qetë të gotës së xhamtë. Jam i dalë boje, i trishtuar nga gara e këmbëve të mprehta, artist fund e krye, aspak mendjemadh. Si një Henry Miller me afat të skaduar. I vdekur shpirtërisht, i gjallë fizikisht. Moralisht i lirë.

5. Vetëvrasja

Sot përsëri më shkoi mendja të bëj vetëvrasje, t’ia fus vetes thikën në sy, ta pi helmin e minjve laboratorik, ta fus kokën në rrethin e një litari të pistë, të dal papritur para një veture në autostradë, të hidhem nga ndonjë kodër. Është e habitshme se sa shumë mënyra ekzistojnë për t’ia qirë vetes nënën. Edhe më e habitshme se kaq është një tjetër gjë: toleranca dhe Zoti liberal ndaj qenies së tij vigane. Sa shumë mundësi na ka lënë në duar. Desha ta shkruaja një letër: Qijuni të gjithë! Më keni ardhur në majë të hundës! Natyrisht, nuk e bëra. Jam në prag të të tridhjetave, e kur shoh fytyrat e njerëzve që i kam njohur gjithmonë, shpirti im i ndyrë qan si kafsha në ferr. I shoh se si po vjetrohen. Bash i dalloj. Qenie që po shkojnë poshtë. E kuptoj se diçka jokorrekte po ndodh me ne. Si një mazohist i keq kënaqem, e marr si të natyrshme tërë këtë situatë që shkërdhen nënën e absurdit. Dhe të gjithë absurdistëve të dobët e të marrë. Dielli na ka poshtëruar që nga mëngjesi. Diç duhet të bëjmë, por ende nuk jemi të aftë. Po të isha Zot, Zot na ruaj! Do t’ua falja njerëzve vetëm një gjë, veten e tyre, pastaj do t’i braktisja përgjithmonë.

6. Lufta

Viti 1999. Në mes të prillit të atij viti dhe prillit të vitit 2016 jam zgjatur si një çamçakëz. I zjarrtë, traumatik deri në fund të të gjitha epokave që ma shurdhojnë bythën.

7. Terri

Kam hapur dritaret. Dëgjohet zhurma e lumit. Zogjtë dhe gumëzhima e veturave të largëta. Kundërmon era e mutit të lopëve. Terri futet në mua. Katër drita shtëpish herë ndriçojnë, herë humbasin pushtetin e tyre. Jam vetmitar. Flutur e lumtur që përvëlohet në dritë. Apolitik. Atomik. Modern. Hëna është e vdekur, idiotët si puna ime fusin gishtërinjtë e gjatë në sytë e natës. Pastaj qetë bëjmë atë që kemi bërë gjithmonë. Fund e krye të lumtur. Hamë thonjtë tanë. Duke parë nga dritarja se si flatrojnë qeniet njerëzore, që presin të vijnë në këtë botë.

8. Dielli

Po kthehesha nga Prishtina. Dielli po përplasej mbi xhamin e përparmë të Opelit. Ndjeva diçka të pazakontë. E gjithë bota po rrotullohej brenda meje. Bëra grimasa të çuditshme me fytyrë. Gjoksi më digjej ngaqë pas tridhjetë vjetësh ende nuk e dija arsyen e ekzistencës sime dhe të gjithçkajes rreth meje. Isha një hut. Besnik ndaj rrjedhave të pandryshueshme. Bëra grimasa me fytyrë në përpjekje për ta gjetur një përgjigje por, thjesht, nuk po ia dilja. Isha i paaftë mendërisht. Dikush ma bëri me dorë. Përpara meje koka tullace e një traktoristi, po më verbonte me shkëlqim. Një këlysh me zorrët e shkapërderdhura në vijën e bardhë të asfaltit, një mori tërmetesh në kokë. Jetoja vetëm për Izabelën dhe familjen time. Gjithçka tjetër jashtë nesh ishte e çuditshme. E lëkundshme. E rrezikuar nga kafsha e realitetit. Dikush ma bëri përsëri me dorë. Oh, udhëtarë të qëruar nga thika e shqetësimit, trupi im është pemë që lulëzon në dimër. Lumturia është shërbëtore e përdhosur nga Zoti. Ne jemi të radhitur njëri pas tjetrit, duke e shitur veten, duke parë tymin nga luftërat e shekujve. Gjithsesi dielli po e bënte ditën më të bukur. Vazhdoja të isha jashtë asaj që isha në të vërtetë. Jashtë asaj që po e thosha kudo në prani të secilës fytyrë. Isha bërë një matrapaz brenda stilit të mendjeve që rregullonin botën. Lëshova një këngë nga Gillespie*. U ndjeva Motherfucker. Sha, la, la, la, la. Sha, la, la, la, la.  (*Gillespie - Indie Band nga Prishtina.)

PJESA E DYTË

E di çfarë ha dhe e di çfarë tretë por,

se çfarë po krijoj, nuk e di.

Salvador Dali

9. Easy

Po rrija në ulëset e Easy Jet si një gjigant. Pija verë të kuqe franceze dhe shkrija mend në qiell. Nuk kisha më frikë nga fluturimi mbase për shkak të verës së fortë dhe mendimeve në ajër e serisë së re të mendimeve në jetën time. E rëndësishme ishte që frika ia kishte mbathur. Gjithmonë është mirë kur e heqim qafe çdo lloj frike. Kur ia fusim shqelm në fytyrë dhe i themi: Baje bythën nga këtu! Izabela po rrinte në rendin e parë. Kishim ndërruar ulëset. Ajo është me barrë. Do të bëhem baba. Kur ma tha këtë gjë sapo kisha mbaruar një provë në teatër. E hapa derën me nxitim. Më akuzoi se po hiqja këpucët pa e puthur dhe tha se do të më tregonte diçka të rëndësishme. Ma mori dorën e më uli në ulësen e dhomës së ditës. U ul mbi mua. Më tregoi një letër ku i shihej barku. Diçka në bark. Foshnja jonë që po formësohej. U dridha. Nuk po besoja. Ndjenja të llojllojshme hapën dyert, u futën në mua. Nuk kisha asnjë përshkrim të saktë të çastit. Do të bëhesha baba. Nuk fjeta tërë natën. Qaja në heshtje, ndërsa Izabela po flinte. Çfarë do të ndodhte? A do të isha një babë i mirë? Ku dreqin po e sillja? Në cilën botë? E gjithë ajo çfarë ishte e vërtetë kishte të bënte me njëfarë lloj misticizmi të frikshëm. Kur isha njëzetekatërvjeçar kisha probleme të mëdha me babanë. Doja t’i ndërprisja studimet e të ikja në Danimarkë, me një grua që ishte trembëdhjetë vjet më e vjetër se unë. Babai më kishte shkruar një e-mail ngaqë, sipas tij, ishte e pamundshme të diskutonim qetë. Natyrisht ishte kundër. Më kishte thënë që, mbase, vetëm në moshën tridhjetëvjeçare do ta kuptoja se çfarë ishte në të vërtetë jeta. Mendonte se unë po jetoja huha huha. Vetëm ai kishte një shpjegim për këtë gjë. Për këtë koncept fantom që më rrinte si një kurorë mbi kokë. Dhe ja, në këtë moshë ai më la. Ai më la dhe kuptova se do të bëhesha baba. Dikush po rregullonte rendin e gjërave, ciklin e hershëm të zhvillimit njerëzor. Të gjithë ne ishim trashëgimtarë të vuajtjes, përulësisht po i shërbenim asaj. Edhe kur nuk donim, ishim duke ia puthur këmbët. Kjo ishte e vërteta e vetme mes të vërtetash të liga. Njeriu i vjetër ia lëshon rendin njeriut të ri. Vuajtja kërkon trupa të freskët. Zoti kërkon ta freskojë fushën e lojës apo, thjesht, të mos mërzitet nga monotonia që ia falin robërit e tij.

10. Berlini

Udhëtimi i parë i foshnjës sonë ishte për në Berlin. Nuk kam qenë asnjëherë në Berlin. Gjithmonë kam dashur të jem këtu por, me gjasë, udhëtimet nuk janë më si dikur, kur pija gjatë tërë kohës. Tani isha përgjegjës për Izabelën dhe atë se çfarë ka në bark. Ajo han shumë. Dëshiron të flejë gjatë tërë kohës. Madje ndonjëherë shpërthen në pellgun e nervozës dhe provon të ma këpusë kokën. Ja, ta themi një gjë të bukur, në mes të ‘bukurive’ të tjera: gjithmonë kam qenë dembel. Kureshtja për qytetet e mëdha kurrë nuk më ka bërë të gjallë. Adhuroj shtretërit e hoteleve. Për mua qëndrojnë shumë më lart se çdo muze, se çdo shesh, se çdo statujë, se çdo teatër. Shtrati qëndron në hierarkinë më të lartë të gjërave që janë ofruar para qenies njerëzore. Izabela kishte rezervuar një hotel që mirëmbahej nga dy ruse. Njëra që fliste në telefon gjatë tërë kohës, tjetra që kur i kërkonim një hekurosëse, na sillte letra tualeti. Ta themi pa u qarë. Zona ishte e qetë. Dukej zonë e pleqve dhe e automekanikëve. Kjo ishte përshtypja e parë. Sapo u futëm në dhomë Izabela lëshoi një pordhë të bukur. Një të tillë e kishte lëshuar edhe Margarita, ish e dashura ime kur kisha vizituar shtëpinë e saj në Lund të Suedisë. Ishte pak a shumë kështu. Pasi e mbylli me shumë vështirësi çantën e fryrë të rrobave të mia, tha: Amazing dhe e skuqur në fytyrë lëshoi një pordhë të gjatë. Ajo e Izabelës ishte fare e shpejtë, e lezetshme si një mace që futet nën tavolinë. Nuk kisha besuar se pas pordhës së Margaritës do të dëgjoja një më të mirë që ta kënaqte zemrën. Sikurse ajo e Izabelës. Epo jeta është plot befasi, me të mira të pandalshme. Thjesht, jepu kohë gjërave. Lejoje veten të zhytesh në bukuritë që dalin nga njeriu. Do ta shohësh.

Contact Details

Watch Shpëtim's video